2016’da Öne Çıkan 10 Bilimsel Gelişme

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.
Bilimde önemli gelişmelere sahiplik eden bir yılı daha geride bırakıyoruz. 2016, ‘zaman sahipliği’ yaptığı bilimsel gelişmelerle hafızalarımızdaki yerini şimdiden sağlama alarak veda ediyor bize. Gelin geride bıraktığımız bu yılın yankı uyandıran 10 bilimsel haberine hep birlikte bir göz atalım.

1- Kütleçekim dalgaları ilk kez gözlendi

Albert Einstein’ın yaklaşık 100 yıl önce varlığını öne sürdüğü kütleçekim dalgalarının gerçekliği keşfedildi. Araştırmacılar, bu yıl uzay zamanda saptanması zor olan dalgacıkları sonunda saptayabildi. Artık toplamda üç kütleçekimsel dalga olduğunu böylelikle kanıtlamış olduk. Dalganın kaynağı olarak 1.3 milyar ışık yılı ötede, her biri yaklaşık 150 kilometre çapta ve 30 güneş kütlesine sahip iki kara delik olarak belirlendi. Öyle ki ışık hızının yaklaşık yarısı hızla birbirlerine “giren” bu kara deliklerin uzay-zamanda yaptığı değişiklik LIGO’nun hassas algılayıcılarını bir proton çapının binde biri mesafeyle hareket ettirdiler ve LIGO bunu algıladı!

Link: https://bilimfili.com/kutlecekim-dalgalari-ilk-kez-gozlendi/

2- Reçine içinde iyi biçimde korunmuş bir dinozor kuyruğu keşfedildi

Amber ya da daha çok reçine olarak bildiğimiz madde, altın rengi güzelliğinden ve içine hapsettiği canlı (çoğunlukla yumuşak doku ile birlikte), cansız tüm varlıklara milyonlarca yıl bozulmadan kalabilecekleri bir ev sahipliği yapmasından dolayı çok iyi bilinmekte ve takının dışında bilim dünyasında da yoğun ilgi görmektedir. Şimdi, bunun son derece büyük önem arz eden örneklerinden birinin daha ortaya çıkmasına tanıklık ediyoruz: Myanmar’da bir pazarda diğer reçine topları ile birlikte bulunan örneğin içinde çok nadir bulunacak bir hazinenin yattığı keşfedildi.

Yaklaşık 99 milyon yıl önce yaşamış olan iki ayaklı küçük bir dinozora ait olan tüylü kuyruğun ince-uzun bir parçasını barındıran reçinenin çok büyük olasılıkla beraberinde barındırdığı detaylı bilgiler, bilim dünyasını da oldukça heyecanlandırdı.

Bu tüyden yeni bir dinozor yapılacağından değil elbette, ancak üç boyutlu olarak ilk kez bir dinozor tüyünün gerçek hali ile görülmesine olanak veren keşif sayesinde, tüylerin ortaya çıkışını ve erken dönem evrimini incelemek daha mümkün hale gelecektir.

Link: https://bilimfili.com/recine-icinde-korunmus-dinozor-kuyrugu/

3- NASA’nın Juno Uzay Aracı yolculuğunu tamamladı

NASA’ya ait mürettebatsız uzay aracı Juno, 5 Temmuz 2016’da sabaha karşı 5 yıl süren 2.8 milyar kilometrelik yolculuğunun sonuna geldi ve bugüne kadar Jüpiter gezegenine hiç yaklaşılmadığı kadar yakın bir pozisyona geldi.

NASATV’den canlı olarak yayımlanan bu süreç, NASA tarafından da anlık olarak takip ve kontrol edildi. Juno, Jüpiter’e yaklaştıkça dev gezegenin devasa yerçekimi, Juno’nun 240.000 kilometre/saat hıza kadar hızını artırmasına sebep olurken bu durum, Juno’nun insan yapımı en yüksek hıza ulaşan nesne olmasını sağladı.

Temelde gezegenin kökeni ve evriminin incelenmesini hedefleyen Juno’nun görevi boyunca şu sorulara cevaplar aranacak: Gezegenin devasa manyetik alanının kaynağı nedir? Yüzey çizgileri ve türbülanslı rüzgarlar ne kadar (sırasıyla yere ve göğe göre) derinden başlıyor? Yüzeyde gördüğümüz olaylar, gezegenin derinlerindeki yapılar ile ne kadar ilişkili ve bu ilişkiler nedir? Bu gaz devinin katı, taşsı bir çekirdeği var mı?

Link: https://bilimfili.com/nasa-juno-yolculugunu-tamamladi/

4- Periyodik cetvelin 7. sırası doldu

Japonya’daki RIKEN çalışma grubu tarafından keşfedilen 113 atom numarasına sahip element, Nihonyum ismiyle periyodik cetvelde yerini alırken Rusya’dan bir ve ABD’den 2 laboratuvarın oluşturduğu ortak çalışma grubu tarafından keşfedilen 115 atom numaralı Moskovyum ve 117 atom numaralı Tenesin ile Rus ve ABD’den birer laboratuvarın birlikte keşfettiği 118 protonlu Oganezon, temel kimya açısından itibarlı cetvelin 7. sırasının diğer sakinleri olacaklar. Keşfedilen bu dört yeni elementle birlikte periyodik cetvelin 7. sırası da tamamlanmış oldu.

Link: https://bilimfili.com/periyodik-cetvelin-7-sirasi-doldu/

5- Dünyanın en dayanıklı canlısı Tardigrad’ın sırrı çözüldü

Tardigradlar, bilinen diğer adlarıyla su ayıları veya yosun domuzları, dünya genelindeki yosun gibi yaşam ortamlarında, küçük su birikintilerinde yaşayan sekiz bacaklı minik canlılardır ve olağanüstü hayatta kalma becerileriyle meşhurdurlar.

Uzay boşluğunda hayatta kalabilir, mutlak sıfır noktasına (-273,15 °C veya kısaca 0 °K) yakın bir derece ile 100 °C aralığındaki sıcaklıklara dayanabilir, en derin okyanusun dibindeki basınçtan 6 kat daha büyük basınçlara karşı direnebilir, susuzluğa dayanabilir ve yıllarca donmuş durumda kaldıktan sonra bile hayatlarına devam edebilir. Ayrıca gezegen üzerindeki diğer canlılar için öldürücü olabilecek kadar büyük miktarlardaki radyasyona karşı da direnebilir.

Bu radyasyon korunmasının nedeni, DNA’yı bir şekilde radyasyonun verdiği hasardan koruyabilen, zaman içerisinde geliştirdikleri ilginç bir koruyucu proteinden kaynaklanmakta. “Damage supressor”ün (anlamı: hasar baskılayıcı) kısaltması olan Dsup adındaki bu protein, DNA’yı fiziksel olarak sarıp hasara karşı etrafında bir koza örüyor ve bunu da DNA’nın normal işlevlerini bozmadan yerine getirdiği keşfedildi.

Link: https://bilimfili.com/dunyanin-en-dayanikli-canlisi-dnasi-icin-radyasyon-kalkani-evrimlestirdi/

6- 1.7 milyon yıl önceye ait bir kemikte kanser vakası bulundu

Güney Afrika’da ortaya çıkarılan antik insan akrabasına ait fosilleşmiş bir ayak parmağı, insanlığın en az 1.7 milyon yıldır kanser ile savaştığını ortaya koyuyor.

Fosil, oldukça tehlikeli bir kanser türü olan osteosarkom (habis bir kemik tümörü) işaretleri taşıyor. Bu da demek oluyor ki bütün kanser türleri modern yaşama ait vakalar değil, bazı kanser tetikleyicileri evrimsel geçmişimizde kendine yer edinmiş.

Şimdiye kadar bulunmuş en eski iyi huylu kemik tümörü örneği yaklaşık 120.000 yıl önceye ait bir fosilde keşfedilmişti, ancak bu yeni çalışma ile en eski kaydın yaklaşık 1.98 yıl önceye ait olduğu güncellemesi yapıldı.

Link: https://bilimfili.com/1-7-milyon-yil-onceye-ait-bir-kemikte-kanser-vakasi-bulundu/

7- En yakın yıldızın yaşanabilir bölgesinde gezegen bulundu

ESO (European Southern Observatory) teleskoplarını ve diğer tesisleri kullanan gökbilimciler, Güneş’ten sonra Dünya’ya en yakın yıldız olan Proxima Centauri’nin yörüngesinde dolanan bir gezegene dair oldukça güçlü kanıtlar elde ettiler. Uzun süredir aranan Proxima b adlı dünya, soğuk kırmızı ev sahibi yıldızının etrafındaki bir turunu 11 günde tamamlıyor, gezegenin yüzey sıcaklığı ise suyun sıvı halde kalabilmesini sağlıyor. Bu kayalık dünya yeryüzünden biraz daha büyük ve bize en yakın ötegezegen — bu sayede burası Güneş Sistemi dışında yaşam barındırabilecek en yakın yer olabilir. Bu önemli gelişmeyi aktaran çalışma Nature dergisinde 25 Ağustos 2016’da yayımlandı.

Link: https://bilimfili.com/en-yakin-yildizin-yasanabilir-bolgesinde-gezegen-bulundu/

8- Mitokondri bulundurmayan ilk ökaryot hücre keşfedildi

Tüm hayvanlar, bitkiler, mantarlar ve birçok mikroskobik canlı ökaryot hücrelerden oluşur. Ökaryot hücre tipi ise diğer bir hücre tipi olan prokaryot hücre tipinden, zarlı organeller bulundurması bakımından ayrılmaktadır. Mitokondri, lizozom, hücre çekirdeği ve kloroplast bunlardan yalnızca birkaç tanesidir.

Bitki, hayvan ve mantar hücreleri bahsi geçen tüm zarlı organelleri ortak olarak bulundurmazlar. Hayvan hücrelerinde, örneğin, bitkilerde bulunan kloroplast organeli bulunmaz. Buna karşılık, mitokondrinin tüm ökaryot hücrelerde ortak olarak bulunduğunu düşünülürken yeni bir araştırmada mitokondrisi olmayan ilk ökaryot canlı keşfedildi.

Mitokondri olmadan yaşamayacaklarını düşündüğümüz ökaryot hücreler ve ökaryot hücrelerden oluşan canlılar açısından bakıldığında keşfin önemi daha iyi anlaşılabilir.

Bu yönden ökaryot hücrelerin bir anlamda imzası olduğunu düşündüğümüz bu organelin, aslında sanıldığı kadar zorunlu olmayabileceği görülmüş oldu. Daha önceleri de araştırılan “mitokondrisiz ökaryot hücrelerin varlığı” konusu için bugüne kadar başarılı bir örnek bulunamamıştı.

Link: https://bilimfili.com/mitokondri-bulundurmayan-ilk-okaryot-hucre-kesfedildi/

9- Philae ile iletişim koptu

10 yıldan fazla bir süredir sürdürdüğü 510 milyon kilometrelik macerasının ardından zıpkın sistemi bozulan Philae, kuyruklu yıldız yüzeyine çarparak iniş yapabildi. Kuyruklu yıldızın yüzeyine indiğinde ayaklarını yüzeye sabitleyemeyen Philae, iki kez uzaya geri zıpladı ve planlanan asıl hedef noktasından 1 km kadar uzaklıkta durdu. İniş yaptığı bölgenin gölge bir yer olmasından kaynaklı olarak güneş pillerini yeterince şarj edemedi. Durumu daha da kötü yapan ise iniş yapılan bölgedeki sıcaklık, geceleri sıfırın altında 180 dereceye kadar düşüyordu ve bu sıcaklık da Philae’nin dizaynı için uygun sıcaklığın çok çok altında idi.

Yeterince ışık alamaması ve sıcaklığın düşmesi uzay aracının sistemlerini yavaş yavaş bozmaya başladı. Ve Philae araştırmacılarla olan bağlantısını kaybetmeye başladı.

Link: https://bilimfili.com/rosetta-ile-philea-arasindaki-iletisim-hatti-kesiliyor/

10- Dinozor bacakları ilk kez tavuk embriyolarında geliştirildi

66 milyon yıl önce, dinozorların çağı dramatik bir biçimde özellikle dev bir asteroidin çarpma etkisiyle yok oluşların artması sonucu kapandı. Elbette dinozor türlerinin tamamı yok olmadı ve hayatta kalmayı başaran türlerden bugünün kuşlarına kadar gelen evrimsel süreç işlemeye devam etti.

Bilim insanları, bu süreç boyunca dinozorlarla kuşlar arasında görülen anatomik farklılıkları dikkatli biçimde analiz ederek haritalamaya çalışıyorlar. Bunu yapmanın da en geçerli yollarından birisi ‘ters evrim’i (reverse evolution) işleterek, bugün yaşayan canlı türlerinde genetik modifikasyonlar gerçekleştirerek eski anatomik özellikleri ortaya çıkarmaktır. Bu mantık ile hareket eden bir araştırma ekibi, tavuk embriyolarında ‘dinozor bacakları’ geliştirmeyi başardı ve bulgularını Evolution dergisinde yayımladı.

Link: https://bilimfili.com/dinozor-bacaklari-tavuk-embriyolarinda-gelistirildi/

“Bilim bir tek buyruk tanır; bilime katkıda bulun.”

*Birgün Gazetesi için Bilimfili tarafından hazırlanan bu yazı, Bilimfili’nden izin alınarak alıntılanmıştır.

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.
Kaynak

Yorum Yap