Beynimizin Saati: Zaman Algısının Sinirbilimi

[n]Beyin > Biyoloji, Sinirbilim, Yazılar 4 Nisan 2016
5.174

Zaman nedir?

Zaman, çevremizi oluşturan üç boyutlu mekan koordinatlarına ilave olarak dördüncü boyutu oluşturan fiziksel bir boyutun adıdır. Einstein’den beri, yaşam çerçevemizi oluşturan evrenimizi uzay-zaman birlikteliği içinde “dört boyutlu” bir yapı olarak algılamaktayız. Kartezyen sisteme göre üç tane olan (en-boy-yükseklik gibi kavramlarla ifade edilen) mekan boyutları nesnelerin uzaydaki konumlarını belirlerken, dördüncü boyut olan zaman, nesnelerin hareket ve değişimlerini, bir başka deyişle, süreçleri belirler.

Fizikte zaman kavramı genellikle “düzensizliğin” bir ölçüsü olan entropi kavramı ile ilişkilendirilir. Entropi, termodinamiğin temel yasalarından bir tanesidir ve evrendeki tüm maddi sistemlerin doğal olarak azami düzensizlik ve asgari enerji durumuna göre dönüşme eğiliminin bir ifadesidir. Örneğin, bir kabın içinde çırpılan bir yumurtanın zamanla akı ve beyazının birbirinden ayrılması, sonrasında ise tekrar toparlanarak kırılmış yumurta kabuğunun içine girerek tam ve bütün bir yumurta haline dönüşmesi, bildiğimiz fizik kuralları içinde imkansızdır. Böyle bir film izlediğimizde, bunun tersten oynatılan bir görüntü olduğuna hükmederiz. Zira normal zaman akışı içerisinde kırılan yumurta, sağlam yumurtaya göre daha yüksek bir entropi değerine sahiptir. Yani, daha olasıdır ve çevremizde sürekli gördüğümüz gibi hep kırılma ve dağılma yönünde gerçekleşen olaylardan birisidir. Sıkılan diş macunun tüpe geri girmemesi, bir köşeye bırakılan maddi bir nesnenin zaman içinde çeşitli saiklerle yıpranıp dağılması gibi süreçler, entropi kanunun sonuçlarıdır. Gerçekleşme ihtimali yüksek hadiseler, önceki duruma göre entropisi yüksek durumlardır ve genellikle bunlar gerçekleşir. Bu nedenle masamızı düzenli tutmak için sürekli enerji harcarız ve enerji harcanmadığı takdirde dağılma ve yıpranma kaçınılmazdır.

Canlılık ise bu evrensel kuralın dışında görünen özel bir durumdur. Canlılar, sürekli daha karmaşık yapılanmalara giderek, en azından ilk gelişme ve büyüme dönemlerinde bu entropi kuralına karşı gelebiliyor gibidirler. Bunun temel nedeni ise canlılığın sürekli olarak enerji harcayabilmesi ve metabolizma sonucu ürettiği enerjinin büyük bir kısmını ısı enerjisi olarak çevresine vermek suretiyle bedeni bir arada tutmayı zorlaştıran entropiyi “tahliye” edebilme özelliğidir (Schrödinger, 1946).

Beynimiz ve zaman algısı

 

Etiketler: , ,
[n]Beyin Üyeleri Ne Diyor?

Henüz hiç yorum yapılmamış.

Facebook Yorumları