Evrimsel Psikoloji Hakkında Gerçek Olmayan 5 İddia

Evrimsel psikoloji, Darwin’in evrim üzerine olan fikirlerinin zihin ve davranış üzerine uygulanmasıdır (bkz. Geher, 2015; Geher 2014). Darwin’in fikirleri, insanların hayata bakış açısını değiştirip davranışlarımızı anlamada yeni bir yol açmış olmasından dolayı insanlık tarihinde önemli bir yere sahiptir. Evrimsel psikoloji de davranışları bilimsel yolla anlamaya çalışır.

Evrimsel psikolojiye yöneltilen eleştirilere baktığımızda “evrimsel psikoloji baştan savma, gelişigüzel yapılmış, bilimsel olmayan sonuçlara dayalıdır” ifadelerini görüyoruz. Aşağıda bu konuda yöneltilen 5 iddia ve 5 cevabı bulacaksınız.

1- Evrimsel psikolojiyle ilgili veriler genelde Amerika’daki üniversitelerden seçilmiş küçük örneklemeler üzerine dayalıdır.

Dürüst olmak gerekirse, bütün bilim dalları “kolay bulunan örneklem (convenience samples)” konusunda çok da suçsuz değildir, psikoloji araştırmacılarının çoğu üniversite profesörleridir ve katılımcıların çoğu da o üniversitenin öğrencileridir. Denilene göre, evrimsel psikoloji araştırmacıları insanların ortak davranışları hakkında geniş çapta iddialarda bulunmaktadırlar. Bunun farkında olmakla birlikte, evrimsel temelli hipotezleri test etmek ve veri toplamak amacıyla gerçek anlamda ciddi olarak çaba da harcanmıştır. David Schmitt, kültürler arası yaptığı çalışmada davranış üzerine sorduğu soruları, bir başka davranış üzerine yapılan çalışmada belki hiç kimse sormamıştır (Schmitt & Shackelford, 2008). 40 farklı milletten binlerce ayrı kişiden veri toplanmıştır.

2- Evrimsel psikoloji araştırmaları beyin üzerine yorumlar yapsa da asıl manada fiziksel veriden mahrumdur.

Evet, evrim üzerine çalışan psikologlar, biyolojiyle alakalı yorumlar da yapıyor ve bunlar sinir sistemleriyle ilgilidir. Bu sebepten dolayı yeni bir “evrimsel sinirbilim” dalı yükselmektedir. Bu alanın önemi ise sinirbilim temelli teknikleri, evrimsel temelli hipotezleri test etmek için kullanmaktır. (Örneğin; Platek ve Singh’in (2010) “beynin ödül sistemlerinin erkeklerde aktifleşmesi” üzerine yaptıkları çalışma)

Bu alan için size şu siteyi önerebiliriz, daha nitelikli araştırmalarınızı buradan yapabilirsiniz: http://journal.frontiersin.org/journal/evolutionary-neuroscience

3- Evrimsel psikoloji araştırmaları korelasyona dayalıdır bu yüzden deneysel metotları yoktur.

Bu ifadeler biraz ezoterik olabilir ama önemlidir. Korelasyonel araştırmalarda değişkenler arası ilişkiye bakarsınız ancak hiçbir müdahaleniz bulunmaz, doğal olarak gözlemlersiniz. Deneysel metotta ise araştırmacı tarafından en az bir değişken manipüle edilir, ondan sonra deneyin kavramsal yapısına göre gözlemlenir ve bu da size nedensel çıkarımlar yapmanızı sağlar (Örneğin, A olmasaydı B olmazdı, B’nin olmasının sebebi A’dır gibi). Evrimsel psikolojide korelasyonel çalışma çok fazladır ama davranış üzerine yapılan bütün çalışmalarda korelasyonel araştırma fazladır zaten. Bu, korelasyonel araştırmaların kötü olduğu anlamına gelmez. Bazı yerlerde mecburen bunu yaparsınız. Mesela, ölüm oranları ve nüfus artışı arasındaki ilişkiye bakarken değişkenleri değiştiremezsiniz ve doğal olarak gözlemlersiniz.

Ancak birçok araştırma da deneyseldir. Mesela Cosmides ve Tooby’nin (1992), “problemlerin evrime yönelik anlamda değiştirildiğinde mantığın daha iyi kullanılıp kullanılmaması” çalışması gösterilebilir. Her anlamda deneysel bir çalışmadır, birçok bağımsız değişken bulunur.

4- Evrimsel psikoloji insan davranışlarının cinsiyet farklılıklarına bakan bir alandır.

Evrimsel psikoloji din, eğitim, ebeveynlik, diğergamlık, müzik, savaş ve daha birçok konuyu kapsar (bkz. Geher, 2014). Evet, bu alan insanların cinsel ilişkileriyle de ilgilenir, cinsiyet farklılıklarını da ele alır (Buss, 2003) ancak yine de bunlar evrimsel psikolojinin çalışma sahasının yalnızca bir kısmını oluşturur. Tıpkı geometrinin matematik içerisinde aldığı yer gibi…

5- Evrimsel psikoloji araştırmalarının uygulanabilir bir değeri yoktur.

Son eleştiri olarak, evrimsel psikolojinin uygulamalı olmadığı ileri sürülmektedir. Halbuki birçok evrimsel davranış bilimcisi insanlığın temel problemlerini aydınlatmak üzerine yoğunlaşmışlardır. Örneğin, eğitim üzerine (Gray, 2014), politika üzerine (Bingham ve Souza, 2009) ve sağlık üzerine (Kruger & Nesse, 2007) gibi çalışmalar mevcuttur.

Bu konu üzerine çalışan “Uygulamalı Evrimsel Psikoloji Topluluğu” adlı bir topluluk vardır şu siteden takip edebilirsiniz: http://aepsociety.org/wordpress/

Kaynak

Yorum Yap