İlkel Metotlarla Nobel Ödülü Kazandıran Bir Tedavi Yöntemi: Lobotomi

Portekizli nörolog Antonio Egas Moniz, 1935’te Lizbon Hastanesi’nde lökotomi (Yunanca “beyazı kesmek”) olarak adlandırdığı bir beyin ameliyatı gerçekleştirdi. Dr. Moniz’e göre, zihinsel hastalığı bulunan insanlardaki anormal nöral bağlantılar, beynin frontal (ön) lobunda bulunuyordu, bazı obsesif ve melankolik insanların frontal lobları kısmen çıkarılarak tedavi edilmeleri mümkündü. Dr. Moniz’in ilk başlarda kullandığı yöntem, beynin frontal bölgesine saf alkol enjekte ederek o kısmı etkisiz hale getirmekti. Fakat sonradan iğne uçlu bir cisimle kafatasını delip frontal lobdaki beyaz maddeyi keserek farklı bir yöntemle ameliyatlarını sürdürdü. Dr. Moniz’in bu çalışmaları, kendisine 1949’da Nobel Tıp Ödülünü kazandırdı.

Walter Freeman
Walter Freeman

1936’da Amerikalı nörolog Walter Freeman ve beyin cerrahı James Watts, ilk defa prefrontal lobotomiyi (Yunanca “beyni kesmek”) gerçekleştirdi. (Lökotomi, sonradan Freeman tarafından lobotomi olarak anılmaya başlanmıştı). National Public Radio’daki bir makaleye göre, Freeman duyguların aşırı yüklenmesi sonucu kişilerde akıl hastalıklarına yol açacağı, “beyindeki bazı sinirlerin kesilerek aşırı duygu yüklemesini ortadan kaldıracağı ve aynı zamanda kişiliği stabilize edeceğine” inanıyordu. Dr. Freeman, Dr. Moniz’in yaptığı gibi hastanın kafatasını delerek yapılan tedaviden daha etkili bir yöntem arıyordu. Bu yüzden 10 dakikalık, ice-pick lobotomi olarak da bilinen transorbital (göz çukuru) lobotomiyi keşfetti. Freeman yaklaşık 2,500 lobotomi gerçekleştirdi. Bazen bir günde 25 lobotomi gerçekleştirdiği oluyordu.

National Public Radio’daki makaleye göre, Freeman’ın izlediği yöntem şu şekildeydi:

“Hastaya elektroşok verilerek bilinçsiz hale getirildi. Sonra Freeman buz kıracağı gibi keskin bir alet aldı ve onu hastanın göz küresinin üst çukuruna doğru, beynin frontal lobuna denk gelecek şekilde soktu. Ardından aleti ileri geri hareket ettirdi. Sonrasında aynı şeyi diğer tarafa uyguladı.”lobotomi_198

Artan popülerlik ve yasak

Freeman’ın ice-pick lobotomi yöntemi, hızlı bir şekilde popüler olmaya başladı. Bunun ana sebebi, insanların akıl hastalıklarının tedavisinde umutsuz olmaları ve lobotomiyi çare olarak görmeleriydi. Ayrıca lobotomi sadece yetişkinlerde uygulanmıyordu. En genç hasta 12 yaşındaki bir erkek olarak kayıtlara geçti.

Freeman’ın hastalarından biri de 35. ABD başkanı John F. Kennedy’nin kız kardeşi Rosemary Kennedy’ydi. Rosemary Kennedy hafif derecede öğrenme bozukluğuyla hayata gelmişti. Büyüdüğünde babasının rızasıyla o zamanlar ünlü olan Walter Freeman’ın lobotomi yöntemiyle tedaviye alındı ancak sonuç başarısızdı. Rosemary’nin sol tarafı iş yapamaz duruma geldi ve hayatının geri kalanını bu şekilde geçirdi.

Freeman, son lobotomiyi 1967’de yaptı ve ardından lobotomiye yasak getirildi. Peki, bu yasağın sebebi neydi? Freeman’ın üçüncü lobotomiyi yaptığı ve uzun zamandır hastası olan bir kadın, bir süre sonra beyin kanamasından öldü. Bununla birlikte, Freeman’ın izlediği bu yöntem, 490 insanın hayatına mal oldu ve kimileri de bitkisel hayata girdi.

Wired dergisinde yayımlanan bir makaleye göre, en fazla lobotomi Amerika’da yapıldı. Kaynaklara göre 40.000-50.000 arasında lobotomi gerçekleştirildi.

before-and-after1
Lobotomi olmuş bir hastanın 6 haftalık süreci

Lobotomi dosyaları

Yıl 1945, II. Dünya Savaşı’nda Pasifik ve Avrupa cephelerinde savaşan binlerce asker, Amerika’ya şiddetli zihin travmaları ile döndü. Wall Street Dergisi’ne göre, bu hastalar yanlış tıbbi süreçlerden geçirildi ve “Lobotomi Dosyaları” denilen özel bir planın parçası oldular.  Tedavisi mümkün olmayan zihinsel hasarları olan bu hasta askerlerden 2.000 tanesi Birleşik Devletler Gazi İşleri Hastanesi’nde lobotomi edildi. Bu askerlerden kimisi, cerrahi işlem sonrasında şiddetli kalp krizleri geçirerek kısa süre içerisinde hayatını kaybetti.

İlginçtir, 1950’lerin başında Almanya ve Japonya gibi bazı devletler, lobotomiyi yasadışı olarak kabul etti. Sovyetler Birliği, 1950’de insan haklarına aykırı olduğu gerekçesiyle lobotomiyi yasakladı.

Akıllarda soru işareti bırakan ise şuydu: nasıl oluyor da lobotomi bir yandan bir bilim insanına Nobel Tıp Ödülünü kazandırıyor, diğer yandan yüzlerce kişinin ölümüne sebep oluyor?

Kaynaklar:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4291941/

http://www.medicalbag.com/despicable-doctors/walter-freeman-the-father-of-the-lobotomy/article/472966/

https://www.wired.com/2010/11/1112first-lobotomy/

http://psychcentral.com/blog/archives/2011/03/21/the-surprising-history-of-the-lobotomy/

http://www.theverge.com/science/2013/12/12/5202782/world-war-2-veterans-lobotomized-for-hearing-voices

http://projects.wsj.com/lobotomyfiles/?ch=sidebar

Hazırlayan: Mehmed Seyda Tepedelen

Yorum Yap