İnsanları Kandırmak Neden Kolay?

[n]Beyin > Haberler, Psikoloji 29 Mart 2016
1.959

Beynimiz, iyi sunulan bir hikayede ufak ayrıntı olarak algıladığı bazı olguları göz ardı edip yalanlara kolaylıkla kapıları aralayabiliyor.

Analiz değil, sezgi

Bu olaya bugün saçma bir şehir efsanesi diyerek gülüp geçebiliriz. Ama mantık süzgecimizdeki aynı çatlaklar daha tehlikeli düşüncelerin yayılmasına meydan verebiliyor.

Peki, aksi yönde kanıt olmasına rağmen neden bu kadar çok yanlış inanç ısrarla devam ediyor? Onları yalanlama çabaları neden o iddiaları daha da körüklüyor?

Bunun zekayla ilgisinin olmadığı, en zeki insanların bile bu tuzağa düşebileceği belirtiliyor.

Fakat son zamanlarda yapılan psikolojik araştırmalar, bazı söylentilerin beynin süzgecinden ne kadar kolay sızdığını göstererek konuyu bir miktar aydınlatıyor.

Bir açıklamaya göre, insanlar “bilişsel olarak cimridir”; yani beynimiz analizden çok sezgilerini kullanır.

 

Belirleyici 5 soru

Güney California Üniversitesi’nden Eryn Newman, sezgisel tepkilerimizin beş temel soru etrafında döndüğünü söylüyor:

  • Bilgi güvenilir bir kaynaktan mı?

Tanıdığımız insanlara daha fazla güveniriz; yani bir yüzü ne kadar sık görürsek onun söylediklerine daha kolay inanırız.

  • Başkaları inanıyor mu?

Bir düşünceyi ne kadar insanın desteklediğine dair çetele tutamadığımız için, onu tekrar eden kişi haber programlarında defalarca karşımıza çıktığında, o fikrin olduğundan daha fazla popüler olduğu yanılsamasına kapılır, sonunda onu doğru olarak kabul ederiz.

  • Destekleyecek çok sayıda kanıt var mı?

Bir iddiaya karşı kanıt sunmak kişinin görüşünü daha da güçlendiriyor.

  • İnandığım şeyle uyumlu mu?

Yetkili kurumlara güvenmiyorsanız örtbas etme iddiasına inanmanız da kendi dünya görüşünüzü doğruladığı için daha kolay olacaktır.

  • İyi bir hikaye içeriyor mu?

Hikayenin “bilişsel akıcılığı”, insanın hayalinde canlandırmasının kolaylığı önemlidir. Yani, iddia, bildiklerinizle alakalı olmalı, akılda kalıcı sözler içermeli ve inançlarınızı pekiştirici olmalıdır.

Çözüm ne?

Neyse ki yanlış bilgiyi düzeltip doğruyu hakim kılmanın yolları var. Öncelikle, yanlış olan orijinal hikayeyi tekrarlamamak, onun çürütülmesiyle kişilerin zihinsel modellerinde ortaya çıkacak çatlakları doldurmak için alternatifler bulmak gerekir.

Konuyla ilgili bir örneği kızamık-kızıl ve kabakulak karma aşısının otizme yol açtığına dair korkular üzerinden verecek olursak: Anlatımımızı, bu iddiaları doğrudan yalanlayan ve korkuyu daha da pekiştirecek olan klasik bir yönteme dayandırmak yerine, bu korkulara yol açan bilimsel sahtekarlıkların deşifre edilmesi üzerinde kurgularsak daha başarılı olur.

Bunu yaparken net bir dil, güçlü görseller ve iyi bir sunumla akıcılığı güçlü kılmak gerekir. Ayrıca mesajın kısa ama sık olarak tekrarlanması rahat ve aşina bir ortam yaratmış olacak ve kamuoyu inancı tersine çevrilebilecektir.

Bütün bunların farkında olmak, günlük yaşantımızda yanlış bilgiye karşı temkinli olmayı sağlayacaktır.

Kaynak: BBC
Bu yazı üyemiz tarafından hazırlanıp [n]Beyin Editörü tarafından düzenlenmiştir.
[n]Beyin Üyeleri Ne Diyor?

Henüz hiç yorum yapılmamış.

Facebook Yorumları
İlginizi Çekebilir
Dahiler ve Hastalıkları

Dahiler ve Hastalıkları

20 Haziran 2017
8.959
İlk Görüşme

İlk Görüşme

3 Nisan 2017
3.218
Negatif Düşünceyle Mutlu Olun

Negatif Düşünceyle Mutlu Olun

3 Nisan 2017
11.239
‘Işınlanan’ Limonata

‘Işınlanan’ Limonata

31 Mart 2017
3.146
Bunlar da var!
Beynimizi Tanımak İçin 10 Kitap

Beynimizi Tanımak İçin 10 Kitap

17 Şubat 2016
19.697
Uyku Hakkında Bunları Bilsek…

Uyku Hakkında Bunları Bilsek…

24 Temmuz 2015
4.827
Nereden Geliyor Bu Irkçılık?

Nereden Geliyor Bu Irkçılık?

13 Haziran 2016
2.326
Bazı Rüyalar Unutulmaz

Bazı Rüyalar Unutulmaz

7 Nisan 2016
2.398
Genlerimizi Değiştirebilir Miyiz?

Genlerimizi Değiştirebilir Miyiz?

21 Aralık 2016
1.688
Kış Depresyonu Nedir?

Kış Depresyonu Nedir?

12 Aralık 2016
2.697