Psikolojik İhtiyaçlarınız Yeterince Karşılanıyor Mu?

[n]Beyin > Psikoloji, Yazılar 26 Ağustos 2016
3.346

Yeme, içme, nefes alıp verme ve cinsellik temel fizyolojik ihtiyaçlarımızdandır. Bu fizyolojik (bedensel) ihtiyaçlarımızın yeterli düzeyde karşılanması yaşam kalitemiz ve sağlığımız açısından önemlidir. Bedensel ihtiyaçlarımız gibi psikolojik ihtiyaçlarımız da söz konusudur.

Ruh sağlığının korunması ve bunun da ötesinde mutlu olabilmek için psikolojik ihtiyaçların yeterli düzeyde karşılanması zorunludur.

Nedir psikolojik ihtiyaçlar?

İnsanların psikolojik ihtiyaçlarının neler olduğu ile ilgili bilim insanlarının farklı görüşleri bulunmaktadır. İnsan tahmin edebildiğimizin de ötesinde, ruhsal ve manevi güçlere ve potansiyele sahip bir varlıktır. Bundan dolayı, bu ihtiyaçlardan bazıları insanın yüksek ve çok ileri düzeylere gelebilmesi için gerekli olan ihtiyaçlardır.

Edward Deci ve Richard Ryan, insanın üç temel psikolojik ihtiyacı olduğundan bahsetmektedir. Bu ihtiyaçlar, özerklik ihtiyacı, ilişki ihtiyacı ve yeterlik ihtiyacıdır.

Özerklik ihtiyacı: Bireyin kendisini bağımsız hissetmesi, yaşamıyla ilgili kendi kararlarını kendisinin alabilmesi ile ilgilidir. Özerklik ihtiyacı yeterince karşılanmamış birey, kendisini baskı altında hissedecektir ve bağımsız davranışlarda bulunmakta güçlük çekecektir.

İlişki ihtiyacı: Bireyin derin, doyurucu ve sağlıklı ilişkilere ihtiyaç duymasıdır. İlişki ihtiyacı, insanın sosyal bir varlık olmasının gereğidir. Yalnızlık ve sosyal destek yetersizliği birey için pek çok psikolojik ve bedensel sorunların kaynağıdır.

Yeterlik ihtiyacı: Bireyin kendisini yeterli hissetmesi ve özgüveninin yerinde olması ile ilgilidir. Her insan kendisini belli konularda yeterli hissetmek ister. Yeterlilik ihtiyacı karşılanmış bir birey işe yaradığını, değerli olduğunu hisseder. Tersi durumda ise yetersizlik, değersizlik ve işe yaramazlık duyguları bireye hakim olur.

Şema terapinin kurucusu olan Jeffrey E. Young ise beş temel psikolojik ihtiyaçtan bahsetmektedir. Bu ihtiyaçlardan bazıları yukarıda saydıklarımızla örtüşürken bazıları ise farklıdır. Young, özellikle bu ihtiyaçların çocukluk döneminde karşılanmasının psikolojik sağlık açısından çok önemli olduğunu vurgulamaktadır. Young’ın ortaya koyduğu psikolojik ihtiyaçlar, 

  • başkalarına güvenli bağlanma,
  • özerklik,
  • kendini ifade etme ihtiyacı,
  • özgüven ve kendiliğindenlik ihtiyacı,
  • gerçekçi sınırlar ve özdenetim ihtiyacıdır.

İhtiyaçlar konusunda çalışan ilk bilim insanlarından olan Abraham Maslow ise fizyolojik, güvenlik ve psikolojik ihtiyaçları beraber ele almıştır. Maslow’un ortaya koyduğu modelde ihtiyaçların fizyolojik ihtiyaçlar, güvenlik ihtiyaçları, ait olma-sevme/sevilme ihtiyaçları, saygı-saygınlık ihtiyaçları, bilme-anlama ihtiyacı, estetik ihtiyaçlar ve kendini gerçekleştirme ihtiyacı şeklinde sıralandığını görüyoruz.

Erich Fromm da insan için ilişki, kimlik, aşkınlık ve bir yönelim nesnesine duyulan ihtiyaç (dini, manevi ihtiyaç) gibi ihtiyaçlardan söz etmiştir.

Bu ihtiyaçlar karşılanmazsa ne olur?

Söz konusu bu ihtiyaçların karşılanmaması bireyde, tatminsizlik ve eksiklik duygularına yol açar. Bunun dışında bireyin psikolojik anlamda gergin, öfkeli ve tepkisel olmasına neden olur. Psikolojik ihtiyaçların karşılanması ile ilgili olarak yapılması gereken ilk şey farkındalık düzeyinin artırılmasıdır. Yani kişi yaşadığı sıkıntıların ve sorunların hangi psikolojik ihtiyacının yeterince doyurulmamasından kaynaklandığı konusunda bir farkındalığa ulaşabilirse kendisi adına önemli bir adım atmış olacaktır. Bu farkındalığa ulaştıktan sonra da doyurulmamış psikolojik ihtiyaçlarının karşılanması için neler yapılabileceği ile ilgili stratejiler geliştirebilir.

Oldukça kapsamlı ve derinliği olan psikolojik ihtiyaçlar konusunu bir köşe yazısında tüm boyutları ile ele almak mümkün değil elbette. Ancak en azından temel düzeyde insanın hangi psikolojik ihtiyaçlarının olduğuna değinmeye çalıştım. Daha ayrıntılı bilgi edinmek isteyenleri yazıda adı geçen bilim insanlarının eserlerine havale ediyorum.

Doç. Dr. Tayfun Doğan

Bu yazı üyemiz tarafından hazırlanıp [n]Beyin Editörü tarafından düzenlenmiştir.
[n]Beyin Üyeleri Ne Diyor?

Henüz hiç yorum yapılmamış.

Facebook Yorumları