Sahte Bilim Nedir?

Bilim, nesnel bir bakış açısıyla sorgulama, doğrulama ya da yanlışlama, tekrar üretilebilme, eleştirel düşünme süzgecinden geçirilebilme, deneysel yöntem ve gerçekliğe dayandırma gibi esaslara dayanır. Bilimsel metot ve materyaller kullanılarak icra edilen bilim, her türlü ideoloji, inanç, görüş ve benzeri düşünüş şekillerinden bağımsız olduğu gibi; öznellikten tamamen uzak, bütünüyle nesneldir. Bilmenin ve bilgiye ulaşmanın çeşitli yolları vardır. Yanlışlanabilirlik ilkesini de temel alan bilim, bu bilme yollarından bir tanesidir.(1)

Pseudoscience, yani sahte bilim veya sözdebilim, bilimsel metotlara sahipmiş ve kendine ait bir terminolojisi varmış gibi görünse de bilimsel aşamalardan geçmeyen ve bilimsel araştırma ile desteklenmeyen; sadece varsayımlardan, kişisel açıklamalardan (öznel yorumlar) ve örneklerden ibaret olan uygulamalardır. Sahte bilime örnek olarak astroloji ve parapskiloji verilebilir. Astrolojinin neden bilim olmadığıyla ilgili ODTÜ Amatör Astronomi Topluluğu üyelerinin dergimiz için yazdıkları yazıyı inceleyebilirsiniz.

feynmanBilimFili’nden Gürkan Akçay, “Sahte Bilimi Bilimden Nasıl Ayırt Edebilirsiniz?” adlı yazısında konuya ilişkin 1966’da teorik fizikçi Richard Feynman’ın geliştirdiği basit bir tekniği örnek veriyor:

“İlk bakışta akla uygun gibi gözüken bir şey okuduğunuzda ya da duyduğunuzda yapmanız gereken, onu günlük dilde izah etmeyi denemektir ya da bunu yazan veya söyleyen kişinin söz konusu şeyi size herhangi bir bilimsel jargon ya da kavram kullanmadan anlatmasını istemektir ve hâlâ akla uygun gelip gelmediğini kontrol etmektir.

Örneğin, diyelim ki bu kişi, aşının, otizme sebep olduğunu söylüyor ve bu cümlesini gerekçelendiriyor: ‘Çünkü birden fazla simültane aşı uygulaması bağışıklık sistemini zayıflatıyor ya da olumsuz etkiliyor.’ İlk bakışta etkileyici geliyor, değil mi? Fakat tam bu noktada, kişiden bunun ne anlama geldiğini kavramlardan uzak tutarak anlatmasını isteyin ya da nasıl oluyor da bir grup ölü virüsün bir kişiye enjekte edilmesi -böylelikle vücudun savunma mekanizması bu virüsü tanıyor ve canlı formuyla karşılaştığında ona saldırıyor- geniş bir ölçeği olan davranışsal sorunlara sebep olabiliyor? Mantıklı mı? Akla uygun mu?”

(1) http://www.baskent.edu.tr/~zuyen/articles/fenomen.html

*Öne çıkarılmış görsel: LifeHacker

Yorum Yap