Sherlock Holmes Bize Zihin Hakkında Neler Öğretiyor?

Günümüz nörologları yüz yıl önceki dedektif hikayelerini neden inceliyor? Bir nörologun, hayali bir dedektiften öğreneceği ne olabilir? Beyinle ilgili bir dergi olan Brain’de yazdığı makalede Lees, bu kitaplardan çok şey öğrendiğini itiraf ediyor: “Uzmanlık alanınız ne olursa olsun Sherlock Holmes dedektif hikayeleri, rasyonel düşünme konusunda önemli derslerle dolu.”

Andrew Lees Londra’daki UCL üniversite hastanesinde tıp kariyerine başladığında üstlerinden biri ona ilginç bir okuma listesi vermişti. Anatomiyle ilgili tıp kitapları yerine bu liste Sherlock Holmes seti içeriyordu.

Sherlock Holmes karakterini yaratan, Doktor Arthur Conan Doyle’un, bu karakteri Edinburgh’da bir hastanede çalışan ve döneminin önemli doktorlarından biri olan Joseph Bell’e dayandırdığına dair veriler var. 1927’deki bir röportajında Doyle, “Hikaye yazmayı denemek istedim ve buradaki kahramanın suçları ele alma şekli Dr. Bell’in hastalıkları tedavi ettiği şekle benzeyecekti” diyor.

İpuçları Ayrıntıda

Lees, Doyle’un Nöroloji İncili kitabını yazan William Gowers gibi doktorlardan da esinlendiğini düşünüyor. Gowers, odaya adımını attığı andan itibaren hastayı gözlemleme konusunda öğrencilerini uyaran bir doktor. Örneğin, frengi hakkında verdiği bir derste hastanın odaya girerken gözlemlenmesi sayesinde yürüme şeklini, topallamasını ve benzinin rengini görmenin, böylece hastalıkla bağlantı kurmanın mümkün olacağını belirten bir uzman.

Sherlock Holmes da gördüğü her insanı en ufak ipuçlarına dayanarak inceleyen bir dedektif. “Küçük ayrıntılar her zaman en önemli şeylerdir” diyor Doyle, yarattığı karakterde.

Hem Gowers hem de Sherlock Holmes, ön yargıların muhakeme yeteneğini zayıflatmasına izin vermemek gerektiğini söyler. Her ikisi de serinkanlı, ön yargısız gözleme önem veren karakterlerdir. Bohemya Skandalı adlı hikayede Sherlock Holmes, yardımcısı Watson’a: “Görüyorsun, ama gözlemlemiyorsun. Arada fark var” diyerek gözlemin önemini vurgular.

Dr. Gowers da izlenmesi gereken yöntemler için şu öneride bulunur: “Bilmediğiniz bir vaka ile karşı karşıyaysanız, bildiğiniz bütün hastalık türlerini ve adlarını bir süreliğine unutun. Bu vakayı daha önce hiç görülmemiş gibi inceleyin, kendine özgü özellikleri olan bir sorun olarak ele alın.”

Gowers’in gözlem gücünün bazen hayali kahraman Sherlock Holmes’dan daha iyi olduğunu görürüz. Histeriye benzer psikolojik sorunları olan bir adama yanlış teşhis konulduğunda, Gower: “Hastanın yatağının başucundaki notlara öylesine bakıyordum ki mesleğinin ‘boyacılık’ olduğunu gördüm. Daha sonra damaklarını incelediğimde, mesleğinin etkilerini bariz bir şekilde görebiliyordum” der. Yani sadece iyi bir gözlemle, başkalarının gözden kaçırdığı şeyleri görmüştü. Hastanın rahatsızlığı boya zehirlenmesinden kaynaklıydı.

Sherlock Holmes

Uzmanlık Hastalığı

Her iki karakterin ortak özelliklerini gösteren başka örnekler de var. Tümdengelim yöntemiyle bir hastalığa ya da cinayete dair bütün olasılıkları incelemeleri gibi. “İmkansızı elediğinizde geriye kalan şey ne kadar umulmadık olsa da gerçek o olmalı” diyordu Holmes.

Ama her ikisinden de öğrenilecek en önemli ders belki de hatanızı kabul etmenin değerine dairdir. “Baylar, haklı olmak herkesin hoşuna gider, ama haksız olmak genellikle daha faydalıdır” der Gower.

Holmes ise şöyle der: “Bir köstebek kadar kör davrandığımı itiraf ediyorum, ama geç de olsa bilgeliği öğrenmek hiç öğrenmemekten iyidir.”

Bu alçakgönüllülük, birçok zeki ve yetenekli insanın mustarip olduğu ‘uzmanlık hastalığı’nı yenmede anahtar işlevi görür.

UCL Üniversitesi’nden Bilişsel Nörolog Itiel Dror, hem tıp hem de adli tıp alanında uzmanların bazı ölüm kalım meselelerinde bile kendi ön yargılarının kararlarını nasıl etkilediğini gösteren birçok örnek ortaya koydu.

Gower’in, Conan Doyle üzerindeki etkisi ne olursa olsun, Sherlock Holmes bugün mantıklı düşünmenin gücü konusunda önemli dersler sunuyor. En ileri teknoloji bile basit gözlemin ve rasyonel mantık yürütmenin yerini dolduramaz.

Kaynak
2 Yorum
  1. dopaminbagimlisi

    Harika bir yazı olmuş..

  2. Deniz Kalendar

    Sherlock Holmes’in dizisi var bilmeyenlere tavsiye ediyorum

Yorum Yap